17 maart ’26 – Met het geluid van stromend water opent jurist en activist Jessica den Outer haar keynote op het seminar van de Vereende ‘Vooruitzien in Solidariteit’. De riviergeluiden die door de zaal klinken, blijken ook op Spotify te staan onder de naam Nature. Bekende artiesten kunnen deze natuurgeluiden gebruiken als mede-artiest, waarna de royalty’s naar een stichting voor natuurbescherming gaan. Het is een symbolisch begin van haar verhaal: een wereld waarin natuur niet alleen beschermd wordt, maar steeds vaker wordt gezien als een volwaardige stakeholder in onze maatschappij.
Rechten voor natuur
Volgens Jessica groeit wereldwijd het besef dat ecosystemen zoals bossen, rivieren en meren niet alleen waarde hebben voor mensen, maar ook een eigen bestaansrecht. Wat zou er gebeuren als een rivier of bos juridisch erkend wordt en zelf een claim kan indienen? “Stel dat de Maas aanklopt met een schadeclaim”, vraagt ze. “Dan verandert het gesprek meteen.”
De gedachte dat natuur rechten kan hebben, lijkt misschien nieuw, maar de discussie over milieubescherming bestaat al langer. In 1972 komen landen voor het eerst samen tijdens een VN-conferentie in Stockholm om afspraken te maken over bescherming van het milieu. Toch blijft rechtspraak lange tijd vooral gericht op menselijke belangen. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een Amerikaanse rechtszaak over een gepland skiresort van Disney in een vallei met eeuwenoude Sequoia-bomen. De zaak draait vooral om economische belangen, terwijl een rechtsprofessor juist de vraag opwerpt: wat als de bomen zelf rechten zouden hebben? Het resort komt er uiteindelijk niet en de bomen staan er nog steeds.
Verschillende initiatieven
Vandaag groeit die gedachte wereldwijd snel. Initiatieven voor rechten van de natuur ontstaan inmiddels in meer dan vijftig landen. Een sprekend voorbeeld is het Spaanse Mar Menor. Ondanks meerdere beschermde statussen verandert het water hier in 2016 in een troebele “groene soep”. Drie jaar later volgt een ecologische ramp: door extreme hitte, algenbloei en zuurstofgebrek sterven massaal zeedieren; tonnen dode dieren spoelen aan op de kust. Na een burgerinitiatief met meer dan een half miljoen handtekeningen krijgt het Mar Menor uiteindelijk een unieke juridische status: het eerste natuurgebied in Europa met eigen rechten. Inmiddels ligt er een claim om het ecosysteem te herstellen.
Jessica laat zien dat verandering soms onverwachte vormen aanneemt. Zo noemt ze het voorbeeld van Patagonia, waar de natuur feitelijk de enige aandeelhouder is van een stichting die de winst inzet voor natuurbehoud.
Ook in Nederland speelt de discussie. De Waddenzee geldt als een van de best beschermde natuurgebieden van Europa, maar in de praktijk lozen volgens den Outer nog altijd tientallen bedrijven illegaal afvalstoffen in het gebied. Juist daarom klinkt er steeds vaker een ambitie om ook de Waddenzee eigen rechten te geven.
Oproep aan het publiek
De beweging voor rechten van de natuur ontstaat vaak van onderaf vanuit studenten, lokale initiatieven en betrokken burgers, maar heeft ook politiek en bedrijven nodig om echt door te groeien. Den Outer sluit af met een uitnodiging aan het publiek: kijk eens anders naar de natuur. Niet alleen als iets dat beschermd moet worden, maar als een partner in onze samenleving.