10 juni ’26 – Elektrische installaties en voertuigen met lithium-ion batterijen zijn in opmars. Gebruikers, gebouwbeheerders en hulpverleners moeten als gevolg hiervan rekening houden met de bijzondere risico’s van deze technologie.
Mobieltjes, light electric vehicles, e-bikes, elektrische auto’s, ze zijn niet meer weg te denken. Elk jaar komen er meer bij. En elk jaar neemt ook het aantal brandincidenten met deze voertuigen en apparaten toe.
Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) publiceerde onlangs cijfers over het aantal incidenten met alternatief aangedreven voertuigen (vooralsnog met name elektrische en hybride auto’s). In 2025 registreerde de brandweer 430 incidenten, waarvan 176 ongevallen en 254 branden, waarbij in ongeveer 20 procent van de voertuigbranden ook de batterij betrokken was bij de brand. Dat is een stijging van 20 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Die toename is in lijn met de groei van het aantal elektrische voertuigen, aldus het NIPV.
Elektrische fietsen en scooters
Elektrische fietsen of scooters kunnen ook een brandrisico vormen, weet Henk Brans. Hij is onderzoeker bij het NIPV. “Doordat er zoveel van deze apparaten in omloop zijn, horen wij elke week uit binnen- en buitenland over incidenten. Naar verwachting zal ook het aantal batterijbranden de komende jaren blijven stijgen, omdat het aantal toepassingen met batterijen toeneemt.”
Het NIPV is het publieke kennisinstituut voor crisisbeheersing en brandweerzorg in Nederland. Veiligheidsregio’s, het Rijk en andere crisispartners worden door het NIPV versterkt met onderzoek, onderwijs, informatie en ondersteuning. De ontwikkeling van praktijkgerichte kennis en kunde op het gebied van brandweerzorg en crisisbeheersing wordt uitgevoerd door (één van) de vijf lectoraten van het instituut. Henk Brans is als onderzoeker bij het NIPV verbonden aan het lectoraat Energie- en Transportveiligheid.
Thermal runaway
Een primair veiligheidsrisico van lithium-ion batterijen is het ontstaan van een thermal runaway: een ongewenste chemische reactie die optreedt bij falen van een batterijcel, waarbij grote hoeveelheden hitte en toxische en brandbare gassen vrijkomen. De warmte en druk bouwen zich op tot het punt waarop de batterijcellen openbarsten. Met als gevolg een batterijbrand, explosies bij de ontsteking van de brandbare gassen, en vrijkomende toxische gassen. Bij een batterijbrand kunnen verder fakkels ontstaan; direct of na verloop van tijd. Er is namelijk een kettingreactie op gang gekomen, die pas stopt als alle batterijcellen zijn opgebrand. Bij fietsbatterijen kunnen de cellen ook nog eens wegschieten, omdat de buis waar ze in zitten vaak van plastic is. Dat is niet zo stevig.
Oorzaken
Zo’n thermal runaway kan verschillende oorzaken hebben. Brans: “Bijvoorbeeld door oververhitting. Een andere oorzaak is een mechanisch defect bijvoorbeeld als het apparaat gevallen is. Daarnaast kunnen montagefouten en fabrieksdefecten een oorzaak zijn. Die leiden dan bij veroudering tot interne kortsluiting.”
Een derde mogelijke oorzaak van thermal runaway is overladen. Dit kan bijvoorbeeld in woningen of bedrijven voorkomen, wanneer inpandig wordt opgeladen en men vergeet de stekker te verwijderen zodra het apparaat volgeladen is én de beveiliging hiertegen van het apparaat zelf niet goed werkt.
Chemische reactie blijft doorgaan
Een accubrand heeft een ander brandverloop dan een gewone brand en is lastiger te bestrijden vanwege het onvoorspelbare karakter. De hitte van de vlammen kan de volgende cel in thermal runaway brengen. Op het moment dat het vuur gedoofd lijkt, kan de brand opnieuw oplaaien.
Bestrijding van een accubrand is moeilijk. Brans: “De chemische reactie blijft doorgaan. De brandweer werkt vaak met grote hoeveelheden water om de accu of batterij langdurig te koelen. Dat is moeilijk, omdat de cellen doorgaans goed verpakt zijn. Vandaar dat de brandweer er regelmatig voor kiest om een instabiele accu in een dompelbak te plaatsen. Of om het vuur gecontroleerd uit te laten branden, als de omgeving niet direct gevaar loopt.”
Naar buiten vluchten
Wat kunnen mensen het beste doen als hun elektrische fiets of scooter in brand vliegt? “Vluchten en de brandweer bellen”, is het korte antwoord. “Er zijn geen handelingen die burgers veilig kunnen uitvoeren. Alleen al vanwege de giftige rook die vrijkomt en die zich binnen snel ophoopt, is het beste advies om het pand te verlaten. Ook als het gaat om brand in een thuisbatterij.” (Zie kader.)
Zelf proberen te blussen met water wordt nadrukkelijk afgeraden, benadrukt Brans. “In de meeste gevallen helpt het niet. En je kunt het niet veilig doen, want de brand kan elk moment opnieuw ontsteken en een gemiddeld huishouden heeft geen persoonlijke beschermingsmiddelen. Let ook op bij fietsen en scooters die inpandig zijn gestald in woon- en verblijfsruimten. Falen van de batterij kan dan leiden tot direct letsel bij aanwezigen.”
Brand voorkómen
Gelukkig zijn er voldoende manieren om de kans op brand in een accu te verkleinen. “Gebruik in elk geval de batterij volgens de specificaties en gebruikshandleiding”, adviseert Brans. “Hierin staat bijvoorbeeld vermeld bij welke omgevingstemperaturen je veilig kunt opladen. Zorg dat je niet te ver ontlaadt of oplaadt. Gebruik de originele oplader en haal de oplader uit het stopcontact als de batterij vol is. Laat het apparaat bij voorkeur niet ’s nachts aan de lader hangen. En doe je dat toch, zet het apparaat dan niet in een vluchtroute, of in de slaapkamer. Leg zeker niet je mobiele telefoon onder je kussen, vanwege het gevaar voor oververhitting. Zet elektrische apparaten bij voorkeur op een harde en stabiele ondergrond.”
Als een accu extreem warm aanvoelt of een vreemde geur of rook afscheidt, is dat meestal een teken dat deze onveilig wordt. “En als iemand een harde val heeft gemaakt met de elektrische fiets, is het advies altijd om de accu even te laten nakijken of er iets met de batterijcellen aan de hand is.”
Meer tips, o.a. voor het veilig laden van elektrische fietsen, zijn te vinden op ‘Veilig huis Vinkie’, een initiatief van de brandweer en de samenwerkende veiligheidsregio’s. Ook verzekeringsadviseurs en verzekeraars kunnen hier hun rol pakken en hun klanten actief informeren over de risico’s.
Compartimenten
Bij grote energieopslagsystemen is het raadzaam om de modules met batterijcellen van elkaar gescheiden te houden. Zo kan het incident beperkt blijven tot één module. “Hierbij kan je denken aan een opslag met afzonderlijke compartimenten. Zodat niet alle batterijen op één hoop worden gegooid”, zegt Brans. “Die compartimentering is één van de weinige echt effectieve maatregelen tegen een doorgaande thermal runaway.”
| Kader: Thuisbatterijen Door de energietransitie en de stijgende brandstofprijzen zien steeds meer huishoudens de voordelen van een thuisbatterij. Met zo’n aan de muur gemonteerde accu kunnen ze energie opslaan voor eigen gebruik. Handig, maar riskant. Zeker als de consument de thuisbatterij zelf heeft gemonteerd. Zelfs de brandweer staat bij een brandende thuisbatterij geregeld met de handen in het haar. Om zulke incidenten veilig af te handelen, is ook elektrotechnische expertise nodig. En een brandweerploeg is hiertoe niet ingericht, schrijft het NIPV in een onderzoek. “Een brandweerploeg is niet opgeleid en toegerust om elektrotechnische demontagewerkzaamheden uit te voeren of foutmeldingen van batterijmanagementsystemen te uit te leggen of te verklaren.” Elektromonteurs hebben de benodigde kennis wél, maar zij kunnen pas aan de slag als de batterij weer stabiel is. Dus wat de brandweer bij dit soort branden veilig kan doen, is koelen, monitoren en voorkomen dat de brand overslaat naar de omgeving. Het NIPV concludeert dat de verantwoordelijkheid voor een veilige afhandeling van incidenten met vaste thuisbatterijen niet uitsluitend bij de brandweer kan worden gelegd. De thuisbatterijbranche krijgt het verzoek om “passende elektrotechnische expertise beschikbaar te stellen.” |