Seminar de Vereende ‘Vooruitzien in solidariteit’
Laurentien van Oranje aan het woord
31 maart ’26 – Tijdens het seminar ‘Vooruitzien in Solidariteit’ neemt Laurentien van Oranje het publiek mee in oplossingen vanuit vertrouwen, gelijkwaardigheid en menselijkheid. In haar keynote verkent zij hoe systemen werken én soms juist niet werken en wat er nodig is om problemen anders te benaderen. Centraal staat steeds dezelfde vraag: organiseren we onze systemen eigenlijk op een manier die werkt voor mensen? Haar verhaal en antwoord beweegt zich langs vijf thema’s die nauw met elkaar samenhangen: (on)gelijkwaardigheid, waardengedreven oplossingen, procedurele rechtvaardigheid, solidariteit en innovatie met AI.
Een andere realiteit leren zien
Laurentien begint met het belang van verhalen en laat de zaal deze video zien. Als schaalbare oplossing van de toeslagenaffaire worden duizenden mede-inwoners geactiveerd als vrijwillige Luisterend schrijvers: zij stellen samen met gedupeerden alle gebeurtenissen op in een Feitenrelaas. Naast de helende werking om gehoord te worden, is het Feitenrelaas de basis van de doorrekening van schadevergoedingen. Dit gebeurt aan de hand van een collectief herstelmodel met forfaitaire bedragen dat is ontwikkeld samen met ouders en letselschade specialisten. Juist het luisteren naar een andere leefwereld maakt zichtbaar hoe groot de afstand kan zijn tussen verschillende realiteiten en de mensen die ermee te maken krijgen.
Ongelijkwaardigheid als startpunt
Die afstand komt volgens Laurentien voort uit ongelijkwaardigheid. In de toeslagenaffaire gaat het om meer dan 43.000 mensen, maar achter dat getal schuilen gezinnen die jarenlang niet zijn geloofd omdat ze onterecht een kruisje hadden als fraudeur. Mensen wisten jarenlang niet van elkaar dat ze ook gedupeerd waren. Het leidde tot eenzaamheid en sociale uitsluiting. Kinderen die opgroeiden met trauma’s door bijvoorbeeld uithuisplaatsingen, scheidingen of een vlucht naar het buitenland. En voor sommigen kwam hulp helemaal te laat. De pakkende advertentie van gedupeerde ouders en kinderen ‘Wij zijn er nog’ die onlangs verscheen, benadrukt dat we als samenleving onze ogen niet kunnen sluiten voor het aangedane onrecht en dat met een financiële schadevergoeding de problemen niet zijn opgelost.
Laurentien deelt een treffend voorbeeld van botsende realiteiten. Als ouders destijds aanklopten voor hulp, werden ze over het algemeen vriendelijk te woord gestaan door bijvoorbeeld een gemeente of hulpinstantie. Maar zodra ze hun BSN-nummer gaven, veranderde welwillendheid in terughoudendheid: de persoon aan de andere kant van het loket zag het kruisje van fraudeur. Maar de inwoner niet en had dus geen idee waarom de toon plotseling veranderde. Op basis van verhalen van gedupeerden, bespreekt ze wat het met mensen doet als er vanuit systeeminformatie en wantrouwen wordt gestuurd en het onmogelijk is om daar doorheen te breken.
Van systeemdenken naar waardengedreven oplossingen
Daarom pleit ze voor waardengedreven oplossingen. De basis daarin ligt in te ontrafelen wat precies het sentiment en de waarden zijn die in het geding zijn en aan het probleem ten grondslag liggen. In het geval van de toeslagenaffaire zijn dat het jarenlang gewantrouwd worden, er alleen voor staan, schaamte, uitsluiting van sociale context, waardigheid, om maar een aantal waarden te noemen. Veel gedupeerden kregen bij verschillende loketten steeds opnieuw nul op het rekest zonder dat ze wisten waarom. Gaandeweg verdween hun eigen regie en raakten sociale netwerken uitgeput. In 2020 werd duidelijk dat deze ontstane situaties van ontwrichte gezinslevens voortkwamen uit onrechtmatige terugvorderingen door de rijksoverheid. Tegen deze achtergrond is het dus begrijpelijk dat de oplossing alleen kan worden ontwikkeld vanuit het aangedane onrecht, en samen met de mensen om wie het gaat.
Rechtvaardigheid zit ook in de weg ernaartoe
In het herstelproces speelt geld uiteraard een rol aangezien het toewerkt naar een schadevergoeding waar mensen recht op hebben. Maar Laurentien benadrukt dat het financiële component alleen niet volstaat. Veel ouders en jongeren geven aan dat geen enkel bedrag kan herstellen wat er is gebeurd. Dat leidt tot de kernvraag waaruit de alternatieve methode voor schadevergoeding is ontwikkeld. Deze alternatieve methode is ontwikkeld door Laurentien, een advocaat, gedupeerde ouders, jongeren en experts. De kernvraag is: hoe herstel je iets dat mensen toch een gevoel van genoegdoening biedt? Daarmee komt zij op het belang van procedurele rechtvaardigheid: de manier waarop mensen worden behandeld tijdens het proces. Het gevoel dat er nu wél naar je wordt geluisterd, dat je serieus wordt genomen en eerlijk wordt behandeld. Dat bepaalt uiteindelijk of een gedupeerde kan leven met het eindbedrag en of vertrouwen kan terugkeren. De weg zelf is dus even belangrijk als de afronding zelf.
Solidariteit als kracht uit de samenleving
Waar Laurentien hoop uit put, is de solidariteit die zij in de samenleving ziet. Veel vrijwilligers melden zich om gedupeerden te helpen hun verhaal vast te leggen. Als ‘Luisterend Schrijvers’ voor stichting (Gelijk)waardig Herstel helpen zij mee om een volledig Feitenrelaas op te stellen dat inzicht geeft in wat er werkelijk is gebeurd. Deze inzet van vrijwilligers maakt de operatie bovendien vele malen kosten-efficiënter en brengt alle betrokkenen veel. De ouder en Luisterend Schrijver spenderen gemiddeld zo’n 10 uur samen. En het helende effect is niet in geld uit te drukken. Volgens Laurentien ligt juist in die collectieve betrokkenheid de kracht om systemen te veranderen.
Technologie als hulpmiddel
Aan het einde vertelde Laurentien bevlogen over de innovatie waar ze met de number 5 foundation mee bezig is. Met de inzet van kunstmatige intelligentie als innovatie wil ze een verdere versnelling teweeg te brengen voor herstel van gedupeerde jongeren. En om daarin te leren hoe AI menselijk contact elkaar versterken in een operationeel proces. Het blijven denken vanuit het doel en de relevante waarden. Deze innovatie wordt momenteel samen met de gemeente Rotterdam doorontwikkeld. Hier is het grootste aantal gedupeerde gezinnen en hier loopt de wachtlijst steeds verder op. Door technologie in te zetten voor het administratieve werk blijft er meer tijd over voor wat volgens Laurentien echt nodig is en waar professionals zich ook voor willen inzetten: aandacht voor mensen en de ondersteuning die ze nodig hebben om hun leven weer op de rit te krijgen.
Een ander vertrekpunt
Aan het einde van haar keynote keert Laurentien terug naar haar uitgangspunt: alles begint bij het mensbeeld dat aan systemen ten grondslag ligt. Wanneer we vertrekken vanuit vertrouwen, solidariteit en de bereidheid om naar andere realiteiten te luisteren, ontstaat ruimte voor nieuwe oplossingen. Of, zoals zij het zelf samenvat: “Het kan wél.”