Ben je als gemoedsbezwaarde vrijgesteld van de wettelijke verzekeringsplicht van de WAM?

4 maart ’26 – Voor iedereen die een motorrijtuig bezit en een kenteken op naam heeft staan en met dat motorrijtuig deelneemt aan het verkeer, geldt één harde wettelijke verplichting: je moet verzekerd zijn voor wettelijke aansprakelijkheid. Deze verplichting staat in artikel 2 van de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen (hierna: WAM). Sommige mensen hebben vanwege hun geloof of levensovertuiging bezwaar tegen verzekeren en willen dus geen verzekeringen sluiten. Zij worden aangeduid als gemoedsbezwaarden. Betekent dit dat zij simpelweg buiten de verzekeringsplicht vallen?

Feit of fabel: Als gemoedsbezwaarde ben je vrijgesteld van de wettelijke verzekeringsplicht van de WAM.

Wat is een gemoedsbezwaarde?

Nederland kent een groep mensen die op grond van hun levensovertuiging principiële bezwaren hebben tegen elke vorm van verzekeren. Zij willen geen verzekering voor zichzelf, voor anderen en ook niet voor hun eigendommen. Een veel voorkomend bezwaar is dat verzekeren door deze personen wordt gezien al een uiting van gebrek aan vertrouwen in God of de goddelijke voorzienigheid.

De Nederlandse wetgever heeft daar rekening mee gehouden en gemoedsbezwaarden kunnen vrijstelling krijgen voor wettelijk verplichte verzekeringen als zij aan de daarvoor gestelde voorwaarden voldoen.

Erkenning als gemoedsbezwaarde

Je kunt niet zomaar claimen dat je gemoedbezwaard bent. Je moet officieel worden erkend als gemoedsbezwaarde. Daarvoor kun je een aanvraag bij de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) doen. De SVB accepteert slechts een beperkt en scherp omlijnd aantal bezwaren als grond voor erkenning als gemoedsbezwaarde. Zo moet het bezwaar voortkomen uit een levensbeschouwelijke overtuiging, het bezwaar moet gelden voor alle verzekeringen, dus niet alleen voor één specifieke verzekering en het bezwaar moet consistent en oprecht zijn. Als de ontheffing door de SVB wordt toegekend, dan heeft dit gevolgen. Zo kan de gemoedsbezwaarde onder andere geen aanspraak op AOW, WW of zorgtoeslag maken. Ook betaalt de gemoedsbezwaarde een vervangende belasting in plaats van premies volks- en werknemersverzekeringen. Met deze vervangende belasting worden onder andere de zorgkosten en de uitkering gemoedsbezwaarden bij het bereiken van de AOW-leeftijd gefinancierd.[1] Er zijn in Nederland ongeveer 12.500 gemoedsbezwaarden.[2]

Wat zegt de WAM over gemoedsbezwaarden?

In de WAM staat de bescherming van verkeersslachtoffers voorop. Op grond van art. 18 van de WAM kan een gemoedsbezwaarde worden vrijgesteld van de verplichting om zijn motorrijtuig te verzekeren. Deze vrijstelling moet worden aangevraagd bij het Waarborgfonds Motorverkeer (hierna: WBF). Het Ministerie van Financiën heeft mandaat aan het WBF verleend om beslissingen op deze vrijstellingsverzoeken te nemen.

Wat gebeurt er bij een ongeval?

Wanneer een gemoedsbezwaarde een verkeersongeval veroorzaakt, zal hij de schade waarvoor hij aansprakelijk is zelf moeten vergoeden. De wetgever heeft er wel voor gezorgd dat er voor degenen die benadeeld worden door verkeersongevallen voldoende waarborgen zijn door een subsidiaire zekerheid te stellen in de vorm van het Fonds Middelen Gemoedsbezwaarden (hierna: FMG).[3] De gemoedsbezwaarden betalen jaarlijks per motorrijtuig een bijdrage aan het FMG. Het WBF voert voor FMG de werkzaamheden en het management uit. De kosten die het WBF hiervoor maakt, worden uit de bijdrage vergoed. Uit het FMG worden daarnaast de schades vergoed die de gemoedsbezwaarde niet of niet geheel zelf kan betalen. Denk bijvoorbeeld aan een verkeersongeval met ernstig letsel wat tot een hoge schade kan leiden.

Het WBF heeft de rol van garant, dat wil zeggen als zekerheid voor de benadeelde voor die gevallen waarin de vrijgestelde gemoedsbezwaarde geen verhaal biedt. De benadeelde heeft een rechtstreeks vorderingsrecht op het WBF. Het WBF regelt dan de schade met de benadeelde, mits is vastgesteld dat de gemoedsbezwaarde aansprakelijk is. Het WBF heeft een verhaalsrecht op de aansprakelijke gemoedsbezwaarde.[4]

In de praktijk komt het regelmatig voor dat de kerkgemeenschap van de gemoedsbezwaarde en/of andere personen/instanties financiële ondersteuning bieden bij het (terug)betalen van de schade.

Feit of fabel?

De stelling “Als gemoedsbezwaarde ben je vrijgesteld van de wettelijke verzekeringsplicht van de WAM.” is een feit, maar niet zonder de volgende nuancering.

Erkende gemoedsbezwaarden hoeven geen WAM-verzekering af te sluiten, maar de wet biedt een alternatieve route via erkenning, registratie en verplichte bijdragen. Er is sprake van een subsidiaire zekerheid in de vorm van het FMG en het WBF als uitvoerder daarvan. Hiermee wordt het doel van de WAM, te weten slachtofferbescherming, gewaarborgd.

Auteur
Sandra Groen, Senior Specialist Schade bij de Vereende